Araştırmacı-yazar Ender Bilar, Edirne’de Ramazan ayının en önemli kültürel miraslarından biri olan helva sohbetlerinin yalnızca bir ikram geleneği değil; imece, edep, sanat ve mahalle dayanışmasını bir arada yaşatan köklü bir kültür olduğunu söyledi.

Edirne Kent Kültürü ve Bilincini Geliştirme Merkezi Derneği Başkanı, araştırmacı-yazar Ender Bilar, Edirne’de Ramazan ayının tarih boyunca hem manevi hem de sosyal yönü güçlü bir şekilde yaşandığını belirterek, bu geleneğin en dikkat çekici unsurlarından birinin helva sohbetleri olduğunu ifade etti.

Bilar, geçmişte Ramazan gecelerinin özellikle Selimiye Camii çevresinde yoğun bir hareketlilikle başladığını, cami çıkışında çocuklara yönelik küçük eğlenceler, şeker ve çeşitli ikramların bulunduğunu anlattı. Ailelerin iftar ve teravih sonrası çocuklarıyla birlikte cami çevresinde vakit geçirdiğini belirten Bilar, bu sosyal atmosferin evlerde düzenlenen helva sohbetleriyle devam ettiğini söyledi.

Helva sohbetlerinin rastgele yapılan buluşmalar olmadığını vurgulayan Bilar, bu gecelerin kendine özgü bir düzeni ve adabı bulunduğunu dile getirdi. Buna göre önce sohbet başlar, mani bilenler manilerini okur, sesi güzel olanlar türkü söyler, saz çalanlar davet edilir; ev ortamında oynanabilen fincan oyunu gibi geleneksel oyunlar oynanırdı.

Kahve ve helva ikramının ise gecenin sonunda yapıldığını belirten Bilar, “Önce söz ve muhabbet, sonra tatlı gelirdi. İkram, sohbetin tamamlayıcısıydı” dedi.

İMECE KÜLTÜRÜNÜN EN GÜZEL ÖRNEĞİ

Helva sohbetlerinin iki farklı usulde gerçekleştirildiğini aktaran Bilar, birinci yöntemde masrafların tek bir kişi tarafından karşılandığını, ikinci yöntemde ise imece usulünün uygulandığını söyledi. Organizasyonu üstlenen kişinin bir gün önceden gerekli malzemeleri temin ettiğini belirten Bilar, eğlence sonunda yapılan masrafın açıklandığını ve katılımcıların gönüllü katkı sunduğunu kaydetti.

“Bu, yalnızca bir eğlence değil; paylaşma ve dayanışma kültürüydü” diyen Bilar, mahalledeki esnafın da bu sürece katkı verdiğini, kahvecinin dahi dükkânını kapatarak hazırlıklara destek olduğunu ifade etti.

Radyo ve televizyonun olmadığı dönemlerde bu sohbetlerin insanların sosyalleşme alanı olduğunu dile getiren Bilar, kadınların da kendi aralarında benzer eğlenceler düzenlediğini, köylerde “cümbüş” adı verilen buluşmalar yapıldığını anlattı. Tombala gibi oyunların da Ramazan gecelerinde komşuluk ilişkilerini pekiştiren unsurlar arasında yer aldığını söyledi.

Helva sohbetlerinin Osmanlı döneminden günümüze uzanan bir kültür olduğunu belirten Bilar, bu geleneğin esnaf loncalarından halk toplantılarına kadar farklı çevrelerde yaşatıldığını, Edirne’de ise mahalle ölçeğinde güçlü bir şekilde sürdürüldüğünü ifade etti.

RAMAZAN’A ÖZGÜ TATLAR UNUTULMUYOR

Bilar, Edirne’de geçmişte yalnızca Ramazan ayında yapılan bazı özel tatlıların bulunduğunu, hatta belirli bir fırında sınırlı süreyle üretildiğini ancak bugün bu tatlıların neredeyse unutulduğunu söyledi. Ramazan etkinliklerinde bu özgün gastronomi kültürüne yeterince yer verilmediğini kaydeden Bilar, “Eğer gerçek Ramazan kültürü yansıtılacaksa, bu kentin geçmişinde var olan tatlıları, gelenekleri ve uygulamaları yaşatmak gerekir” dedi.

Günümüzde düzenlenen Ramazan şenliklerinde helva sohbetlerinin adının geçmesinin sevindirici olduğunu ancak içeriğinin doğru kurgulanması gerektiğini vurgulayan Bilar, “Bir alanda helva pişirip dağıtmakla bu kültür yaşatılmış olmaz. Onu var eden sohbeti, maniyi, oyunu, imece ruhunu ve edebini de yaşatmak gerekir. Kent kültürü profesyonel projelerle değil, o kentin hafızası ve insanlarıyla birlikte korunur.”şeklinde konuştu.

Edirne’nin kültürel kimliğinin ancak geçmişle gelecek arasında doğru bir bağ kurularak sürdürülebileceğini belirten Bilar, helva sohbetlerinin Ramazan ayının en anlamlı ve özgün miraslarından biri olduğunu sözlerine ekledi.

Mert Hamarat